Vàng 24K, 18K, 14K và vàng tây khác nhau thế nào, nên chọn loại nào?

Bước vào một tiệm vàng, bạn sẽ thấy bảng giá có hàng loạt con số: vàng 9999, vàng 24K, 18K, 610, 14K, 416. Người bán gọi vàng ta, vàng tây, vàng Ý, vàng trắng. Với người không thường xuyên mua vàng, những cái tên này dễ gây nhầm lẫn, và nhầm lẫn thường dẫn đến việc trả giá không tương xứng hoặc bán lại thấp hơn dự tính.

Thực ra tất cả những cái tên đó chỉ xoay quanh một câu hỏi: trong món đồ này có bao nhiêu phần trăm là vàng nguyên chất. Nắm được con số đó, bạn sẽ hiểu vì sao giá chênh nhau, vì sao màu sắc khác nhau và nên chọn loại nào cho mục đích của mình.

Chữ K và các con số trên bảng giá nghĩa là gì?

Chữ K là viết tắt của karat, đơn vị đo độ tinh khiết của vàng. Hệ này chia vàng thành 24 phần: vàng 24K là gần như toàn bộ 24 phần đều là vàng, vàng 18K là 18 phần vàng trên 24, tức 75%. Tương tự, 14K là 14 trên 24, khoảng 58,3%.

Ở Việt Nam còn phổ biến cách gọi theo phần nghìn hoặc phần trăm. Vàng 9999 nghĩa là 99,99% vàng. Vàng 750 là 75%, tương đương 18K. Vàng 610 là khoảng 61% vàng, nằm giữa 14K và 15K. Vàng 416 là khoảng 41,6%, tương đương 10K. Các con số này thường được khắc bên trong nhẫn hoặc trên khoá dây chuyền.

Vàng ta và vàng tây khác nhau ở đâu?

Trong cách nói hằng ngày, vàng ta thường dùng để chỉ vàng 24K, còn vàng tây là tên gọi chung cho các loại vàng có tuổi thấp hơn, như 18K, 14K, 10K. Gọi là vàng tây vì loại vàng hợp kim này được dùng phổ biến trong trang sức phương Tây, nơi người ta ưu tiên độ cứng và kiểu dáng hơn là hàm lượng vàng tối đa.

Phần không phải vàng trong vàng tây là các kim loại pha như bạc, đồng, kẽm, niken hoặc palladium. Tỉ lệ pha quyết định màu sắc: pha nhiều đồng cho vàng hồng, pha palladium hoặc niken rồi xi rhodium cho vàng trắng, pha bạc và đồng cân bằng cho vàng vàng. Vì vậy, vàng hồng 18K và vàng trắng 18K đều có đúng 75% vàng, chỉ khác phần 25% còn lại.

Vàng trắng có phải bạch kim không?

Đây là nhầm lẫn khá phổ biến. Vàng trắng vẫn là vàng, thường ở tuổi 14K hoặc 18K, được pha kim loại màu trắng rồi phủ thêm một lớp rhodium để có màu trắng sáng. Sau khoảng 1 đến 2 năm đeo thường xuyên, lớp rhodium mòn dần và lộ ra màu hơi ngà, lúc đó chỉ cần mang đi xi lại. Bạch kim (platinum) là một kim loại quý khác hẳn, trang sức thường có hàm lượng 95% và dấu khắc Pt950, màu trắng tự nhiên không cần xi, nặng tay hơn và giá cao hơn vàng trắng cùng kiểu dáng.

Độ cứng và độ bền khi đeo

Vàng nguyên chất là kim loại rất mềm. Bạn có thể để lại vết trên nhẫn vàng 24K chỉ bằng cách cắn nhẹ hoặc va vào mép bàn. Đó là lý do nhẫn trơn 24K sau vài năm đeo thường bị méo, bề mặt chi chít vết xước và các hoa văn nhỏ bị mờ đi.

Kim loại pha giúp vàng cứng hơn. Tuổi vàng càng thấp, món đồ càng cứng và giữ dáng tốt hơn, nhưng cũng dễ bị ảnh hưởng bởi mồ hôi và hoá chất hơn vì phần hợp kim lớn hơn. Có thể tóm gọn như sau:

• 24K: mềm nhất, gần như không bị oxy hoá, hợp với nhẫn trơn, kiềng, vàng miếng dùng để tích trữ.
• 18K: đủ cứng để gắn đá và làm hoa văn tinh xảo, màu đẹp, là lựa chọn cân bằng cho trang sức đeo lâu dài.
• 14K: cứng hơn, chịu va chạm tốt, hợp với người vận động nhiều hoặc muốn tiết kiệm chi phí.
• 10K và 416: cứng, giá thấp nhưng dễ xỉn màu và dễ gây kích ứng hơn với người có da nhạy cảm.

Giá mua và giá bán lại chênh nhau thế nào?

Giá một món trang sức gồm hai phần: giá trị vàng theo trọng lượng và tuổi vàng, cộng với tiền công chế tác. Với vàng 24K dạng nhẫn trơn hay vàng miếng, tiền công rất thấp nên chênh lệch giữa giá mua vào và bán ra thường chỉ vài phần trăm. Đây là lý do người Việt thường chọn 24K để tích trữ.

Với vàng tây, tiền công thường chiếm tỷ trọng lớn hơn nhiều, nhất là ở các mẫu gắn đá, hoa văn phức tạp. Khi bán lại, tiệm thường chỉ tính giá trị vàng theo tuổi và trọng lượng, còn tiền công và đá tấm nhỏ hầu như không được tính. Vì vậy, một chiếc lắc 18K mua với giá cao có thể chỉ bán lại được một phần đáng kể thấp hơn giá mua, dù giá vàng thế giới không đổi.

Một ví dụ dễ hình dung: trọng lượng vàng thường tính theo chỉ, 1 chỉ bằng 3,75 gram và 1 lượng (cây) bằng 10 chỉ, tức 37,5 gram. Một chiếc nhẫn 18K nặng 1 chỉ chứa khoảng 0,75 chỉ vàng nguyên chất, nhẫn 14K cùng trọng lượng chứa khoảng 0,58 chỉ. Phần chênh lệch này phản ánh trực tiếp vào giá thu mua.

Đọc hoá đơn cho đúng

Khi mua, hãy kiểm tra hoá đơn có ghi rõ tuổi vàng, trọng lượng tổng, trọng lượng đá (nếu có), tiền công và chính sách thu đổi. Một số nơi ghi trọng lượng bao gồm cả đá, nên nếu muốn biết chính xác lượng vàng, cần hỏi thêm trọng lượng vàng sau khi trừ đá.

Cách nhận biết tuổi vàng khi mua và khi cất giữ

Bằng mắt thường rất khó phân biệt chính xác 18K với 610 hay 14K. Những cách kiểm tra đáng tin cậy gồm:

• Dấu khắc tuổi vàng và ký hiệu của đơn vị sản xuất ở mặt trong nhẫn, trên khoá dây chuyền hoặc móc bông tai.
• Giấy kiểm định hoặc hoá đơn ghi rõ tuổi vàng.
• Máy đo quang phổ huỳnh quang tia X (XRF) tại tiệm, cho kết quả hàm lượng trong vài chục giây mà không làm hỏng món đồ.

Các mẹo như cắn thử, dùng nam châm hay thả vào giấm chỉ giúp loại trừ đồ giả rõ ràng, nhưng không xác định được tuổi vàng. Nếu nghi ngờ, cách chắc chắn nhất là mang đến nơi có máy đo và yêu cầu in kết quả.

Nên chọn loại vàng nào cho từng mục đích?

Không có loại vàng tốt nhất cho mọi người, chỉ có loại phù hợp với mục đích:

• Tích trữ, làm của hồi môn: vàng 24K dạng nhẫn trơn, kiềng trơn hoặc vàng miếng, vì chênh lệch mua bán thấp.
• Nhẫn cưới, nhẫn đeo hằng ngày: vàng 18K hoặc 14K, vừa bền vừa giữ được giá trị tương đối.
• Trang sức gắn đá, kiểu dáng cầu kỳ: vàng 18K, đủ cứng để giữ đá chắc và màu sắc sang trọng.
• Trang sức thời trang, thay đổi thường xuyên: vàng 14K hoặc 10K, chi phí thấp hơn, chấp nhận giá trị bán lại thấp.

Lời khuyên trước khi xuống tiền

Trước khi mua, hãy tự hỏi món đồ này để đeo hay để giữ. Nếu để giữ, ưu tiên hàm lượng cao và tiền công thấp. Nếu để đeo, ưu tiên độ bền và kiểu dáng, rồi chấp nhận rằng tiền công là chi phí cho cái đẹp chứ không phải khoản đầu tư. Luôn giữ hoá đơn, kiểm tra dấu khắc và hỏi rõ chính sách thu đổi của cửa hàng ngay từ đầu. Chỉ vài phút hỏi kỹ có thể giúp bạn tránh được khoản chênh lệch đáng kể khi cần bán lại sau này.